Vì sao trẻ nhỏ và người lớn tuổi dễ bị ảnh hưởng hơn khi thời tiết thay đổi?

Thời tiết thay đổi thất thường là lúc nhiều gia đình thấy rất rõ một chuyện: trẻ nhỏ dễ ốm hơn, còn người lớn tuổi cũng hay mệt hơn, khó chịu hơn, thậm chí bệnh cũ dễ bùng lên. Đây không chỉ là cảm giác “trúng gió” hay “trở trời”, mà có liên quan thật đến cách cơ thể điều hòa nhiệt độ, sức đề kháng, hệ hô hấp và các bệnh nền phản ứng với môi trường. Trẻ nhỏ và người cao tuổi đều nằm trong nhóm dễ bị tác động hơn khi trời quá nóng, quá lạnh hoặc thay đổi đột ngột.

Thời tiết thay đổi ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?

Khi nhiệt độ, độ ẩm, gió, mưa hoặc chất lượng không khí thay đổi, cơ thể phải liên tục điều chỉnh để giữ nhiệt độ trung tâm ổn định, duy trì nước, điện giải và bảo vệ đường hô hấp. Nếu khả năng thích nghi tốt, người khỏe mạnh có thể vượt qua khá êm. Nhưng nếu khả năng điều hòa thân nhiệt kém, hệ miễn dịch yếu hơn hoặc đang có bệnh nền tim phổi, cơ thể sẽ dễ mệt, dễ mất nước, dễ hạ thân nhiệt hoặc bệnh hô hấp bùng lên hơn. Cả nóng cực đoan lẫn lạnh cực đoan đều làm tăng nguy cơ bệnh tật và nhập viện, đặc biệt ở hai nhóm tuổi này.

Vì sao trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng hơn?

Trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng khi thời tiết thay đổi vì khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện

1. Khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi, cơ chế giữ ấm và làm mát cơ thể chưa hoàn thiện như người lớn. Trẻ dễ nóng lên nhanh khi môi trường oi bức và cũng dễ lạnh đi khi trời lạnh hoặc quần áo, chăn đắp không phù hợp. Trẻ sơ sinh còn là nhóm rất dễ bị hạ thân nhiệt, nhất là trong những giờ đầu sau sinh hoặc khi môi trường không đủ ấm.

2. Trẻ dễ mất nước và kiệt sức vì nóng hơn

Nhiệt độ cao có thể khiến trẻ bị mất nước, kiệt sức do nóng hoặc nặng hơn là sốc nhiệt nhanh hơn người lớn. Các khuyến cáo nhi khoa cho biết trẻ có thể trở nên rất mệt trong thời tiết nóng, nhất là khi chơi ngoài trời lâu, vận động nhiều hoặc uống nước chưa đủ. Đây là lý do mùa nóng không chỉ là chuyện “bé ra nhiều mồ hôi”, mà còn là lúc cần để ý kỹ các dấu hiệu mệt, khát, lừ đừ hoặc cáu gắt bất thường.

3. Trẻ không tự nhận biết và tự xử lý tốt như người lớn

Một điểm hay bị bỏ qua là trẻ thường không nhận ra sớm mình đang quá nóng, quá lạnh, khát nước hoặc mệt. Nhiều bé mải chơi, không dừng lại khi cơ thể đã bắt đầu quá tải. Trẻ nhỏ cũng chưa thể diễn đạt rõ cảm giác khó chịu như người lớn, nên cha mẹ thường chỉ phát hiện khi triệu chứng đã rõ hơn.

4. Đường hô hấp của trẻ nhạy hơn với thay đổi thời tiết

Không khí lạnh, khô, thay đổi nhiệt độ đột ngột, phấn hoa, bụi mịn hoặc nấm mốc đều có thể làm đường hô hấp của trẻ nhạy cảm hơn. Trẻ bị hen hoặc cơ địa dị ứng càng dễ ho, khò khè hoặc lên cơn hen khi thời tiết đổi thất thường. Ngoài ra, nhiều virus hô hấp cũng lưu hành mạnh vào những thời điểm nhất định trong năm, khiến trẻ dưới 5 tuổi là nhóm phải nhập viện nhiều hơn vào mùa lạnh.

Vì sao người lớn tuổi dễ bị ảnh hưởng hơn?

Người lớn tuổi dễ mệt và dễ bệnh hơn khi trở trời do khả năng thích nghi với nhiệt độ giảm đi

1. Cơ thể điều chỉnh với thay đổi nhiệt độ kém hơn

CDC và NIA đều lưu ý người lớn tuổi, nhất là từ 65 tuổi trở lên, không thích nghi với thay đổi nhiệt độ tốt như người trẻ. Khi trời nóng, cơ thể có thể toát mồ hôi kém hơn hoặc phản ứng chậm hơn. Khi trời lạnh, nguy cơ hạ thân nhiệt cũng tăng, kể cả khi nhiệt độ môi trường không quá khắc nghiệt.

2. Bệnh nền khiến cơ thể “trở trời” là mệt

Người cao tuổi thường có nhiều bệnh mạn tính hơn như tim mạch, phổi, đái tháo đường, thận hoặc Parkinson. Những bệnh này có thể làm cơ thể phản ứng kém hơn trước nắng nóng hoặc lạnh sâu. Nhiệt độ cực đoan không chỉ gây bệnh do nóng hoặc lạnh trực tiếp mà còn có thể làm nặng thêm bệnh tim mạch, hô hấp và mạch máu não.

3. Thuốc đang dùng cũng có thể làm nguy cơ tăng lên

Một số loại thuốc ở người lớn tuổi có thể ảnh hưởng đến khả năng ra mồ hôi, giữ nước, cảm nhận khát hoặc điều hòa nhiệt độ. Đây là một trong những lý do khiến người lớn tuổi dễ bị ảnh hưởng hơn trong thời tiết nóng.

4. Miễn dịch suy giảm theo tuổi

Càng lớn tuổi, hệ miễn dịch thường đáp ứng kém hơn, nên nguy cơ mắc bệnh hô hấp và biến chứng nặng cũng tăng lên. Các tài liệu nhấn mạnh người cao tuổi là nhóm dễ trở nặng hơn với các virus hô hấp mùa lạnh như cúm, RSV hay COVID-19.

Những vấn đề sức khỏe hay gặp khi thời tiết thay đổi

Ở trẻ nhỏ, các vấn đề thường gặp là:

• Cảm lạnh, viêm mũi họng, viêm tiểu phế quản

• cơn hen hoặc khò khè nặng hơn

• mất nước, kiệt sức do nóng

• hạ thân nhiệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khi lạnh.

Ở người lớn tuổi, các vấn đề hay gặp hơn là:

• Bệnh tim mạch, hô hấp nặng lên

• kiệt sức do nóng, say nóng

• hạ thân nhiệt khi trời lạnh

• nhiễm trùng hô hấp kéo dài hoặc dễ biến chứng hơn.

Khi nào cần cảnh giác hơn?

Cha mẹ và người chăm sóc nên chú ý hơn nếu trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi có các dấu hiệu như:

• Mệt bất thường, lừ đừ

• thở nhanh, khó thở, khò khè

• bú kém, ăn kém, uống kém

• sốt cao hoặc lạnh run

• tiểu ít, môi khô, khát nhiều

• chóng mặt, lú lẫn, ngủ gà

• da quá nóng hoặc quá lạnh.

Riêng với nắng nóng, nếu có dấu hiệu kiệt sức do nóng hoặc sốc nhiệt như lơ mơ, rất mệt, không uống được, da nóng, khó thở hoặc ngất, cần đưa đi cấp cứu sớm.

Làm gì để bảo vệ trẻ nhỏ và người lớn tuổi khi thời tiết thay đổi?

Giữ ấm, bù nước và theo dõi sớm giúp bảo vệ trẻ nhỏ và người lớn tuổi khi thời tiết thay đổi​​​​​​​

Với trời nóng

• Cho uống nước đều hơn, không đợi khát mới uống

• tránh ra ngoài lúc nóng gắt

• mặc đồ nhẹ, thoáng

• nghỉ và vận động vào giờ mát hơn

• không để trẻ hoặc người già ở trong xe đóng kín

• theo dõi kỹ người có hen, tim mạch, đái tháo đường hoặc đang dùng nhiều thuốc.

Với trời lạnh

• Giữ ấm vừa đủ, đặc biệt cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người trên 65 tuổi

• tránh để phòng quá lạnh hoặc mặc thiếu lớp áo

• ăn uống đầy đủ, giữ nhà đủ ấm

• chú ý người có bệnh tim phổi mạn tính

• theo dõi dấu hiệu hạ thân nhiệt, nhất là ở trẻ sơ sinh và người già.

Với mùa giao mùa

• Ngủ đủ, ăn uống đều, giữ ấm hoặc làm mát phù hợp

• hạn chế thay đổi nhiệt độ quá đột ngột

• giữ vệ sinh mũi họng, rửa tay đều

• kiểm soát tốt hen, dị ứng và bệnh nền

• tiêm vaccine theo khuyến cáo cho các bệnh hô hấp mùa vụ ở nhóm nguy cơ.

Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường giúp giảm nguy cơ biến chứng ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi khi đổi mùa

Trẻ nhỏ và người lớn tuổi dễ bị ảnh hưởng hơn khi thời tiết thay đổi vì khả năng điều hòa thân nhiệt kém hơn, sức đề kháng hoặc dự trữ sinh lý yếu hơn, và bệnh nền dễ bị kích hoạt hơn. Trẻ nhỏ dễ nóng lên, lạnh đi và mất nước nhanh; còn người lớn tuổi lại khó thích nghi với thay đổi nhiệt độ, dễ bị tác động bởi bệnh mạn tính và thuốc đang dùng. Hiểu đúng điều này sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong việc giữ ấm, làm mát, bù nước và theo dõi triệu chứng sớm.

Xem thêm: Sốt co giật ở trẻ em