Trẻ vừa hết sổ mũi được vài ngày lại tiếp tục nghẹt mũi, ho hoặc chảy nước mũi khiến nhiều phụ huynh lo rằng con “sức đề kháng yếu” hay bệnh mãi không khỏi. Thực tế, trẻ nhỏ có thể mắc nhiều đợt nhiễm virus đường hô hấp trong năm và các đợt bệnh đôi khi nối tiếp nhau, tạo cảm giác trẻ sổ mũi liên tục.
Theo Học viện Nhi khoa Mỹ (AAP), trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ đi nhà trẻ, có thể mắc khoảng 6-8 đợt cảm lạnh mỗi năm. NHS của Anh cũng ghi nhận trẻ trung bình có khoảng 5-8 đợt cảm lạnh mỗi năm và phần lớn sẽ cải thiện trong vòng khoảng hai tuần.
Trẻ sổ mũi kéo dài có thể do cảm lạnh nối tiếp hoặc đường thở còn nhạy cảm
Vậy vì sao tình trạng sổ mũi ở trẻ thường kéo dài và tái diễn nhiều hơn người lớn?
1. Trẻ nhỏ chưa có nhiều miễn dịch với các virus đường hô hấp
Không nên đơn giản nói rằng trẻ nhỏ có “hệ miễn dịch yếu”. Chính xác hơn, hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và trẻ chưa từng tiếp xúc với nhiều loại virus nên chưa có miễn dịch đặc hiệu đối với chúng.
Có hơn 200 loại virus có thể gây cảm lạnh, trong đó rhinovirus là một trong những tác nhân phổ biến nhất. Trong những năm đầu đời, mỗi lần tiếp xúc với một virus mới, cơ thể trẻ lại phải xây dựng đáp ứng miễn dịch đối với tác nhân đó.
AAP cho biết trẻ có thể mắc khoảng 8–10 đợt cảm lạnh trong hai năm đầu đời, thậm chí nhiều hơn nếu thường xuyên đi nhà trẻ và tiếp xúc với nhiều trẻ khác.
Khi lớn lên, trẻ đã có miễn dịch với nhiều virus từng gặp nên số lần cảm lạnh thường giảm dần.
2. Một đợt cảm lạnh ở trẻ có thể kéo dài tới 10-14 ngày
Một hiểu lầm phổ biến là sổ mũi vài ngày phải hết.
Theo CDC Mỹ, các triệu chứng cảm lạnh thường nặng nhất trong 2-3 ngày đầu, nhưng chảy nước mũi, nghẹt mũi và ho có thể kéo dài 10-14 ngày, miễn là triệu chứng đang dần cải thiện.
AAP cũng cho biết dịch mũi và nghẹt mũi ở trẻ có thể kéo dài tới khoảng hai tuần, trong khi ho có thể tồn tại lâu hơn.
Vì thế, trẻ sổ mũi 7-10 ngày sau một đợt cảm lạnh chưa hẳn là bất thường.
3. Các đợt cảm lạnh có thể nối tiếp nhau
Đây là một trong những lý do khiến phụ huynh có cảm giác trẻ “sổ mũi cả tháng”.
Ví dụ, trẻ mắc virus thứ nhất và sổ mũi khoảng 10 ngày. Khi triệu chứng chưa hết hoàn toàn, trẻ trở lại nhà trẻ và tiếp xúc với một virus khác. Một đợt bệnh mới lại bắt đầu.
Nhìn từ bên ngoài, phụ huynh chỉ thấy: sổ mũi → đỡ vài ngày → lại sổ mũi
và cho rằng một bệnh kéo dài mãi không khỏi.
Trong thực tế, đó có thể là hai hoặc nhiều đợt nhiễm virus liên tiếp. AAP cũng lưu ý trẻ có thể mắc một đợt cảm lạnh ngay sau một đợt khác.
Điều này đặc biệt thường gặp ở trẻ mới bắt đầu đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo.
4. Trẻ chưa biết tự làm sạch mũi hiệu quả
Người lớn khi nhiều dịch mũi có thể chủ động xì mũi và làm sạch đường thở.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa làm được điều này. Dịch tiết dễ đọng lại trong hốc mũi khiến trẻ:
-
Nghẹt mũi.
-
Thở bằng miệng.
-
Khó bú hoặc ăn chậm.
-
Ngủ không ngon.
-
Ho do dịch mũi chảy xuống họng.
Đường thở của trẻ cũng nhỏ hơn người lớn, vì vậy chỉ cần niêm mạc phù nề và có thêm một lượng dịch nhỏ cũng có thể khiến cảm giác nghẹt mũi trở nên rõ rệt.
Vì thế, đôi khi lượng dịch không quá nhiều nhưng trẻ vẫn có biểu hiện nghẹt và khó chịu kéo dài.
Nước mũi xanh, vàng không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn
Nước mũi xanh hoặc vàng ở trẻ không đồng nghĩa phải dùng kháng sinh
Nhiều phụ huynh thấy nước mũi từ trong chuyển sang vàng hoặc xanh liền nghĩ trẻ đã nhiễm khuẩn và cần uống kháng sinh.
Điều này không chính xác.
CDC cho biết trong cảm lạnh do virus, nước mũi thường bắt đầu trong, sau 2–3 ngày có thể chuyển sang trắng, vàng hoặc xanh. Đây có thể là diễn biến bình thường và không đồng nghĩa trẻ cần dùng kháng sinh.
AAP cũng nhấn mạnh màu xanh hoặc vàng của dịch mũi không tự động chứng minh có nhiễm khuẩn.
Vì vậy, không nên tự cho trẻ uống kháng sinh chỉ dựa vào màu nước mũi.
Khi sổ mũi kéo dài có thể không còn đơn thuần là cảm lạnh
Mặc dù cảm lạnh ở trẻ có thể kéo dài khoảng hai tuần, nếu triệu chứng kéo dài bất thường hoặc liên tục tái diễn, bác sĩ có thể cần tìm những nguyên nhân khác.
1. Viêm mũi dị ứng
Nếu trẻ thường xuyên có:
-
Nước mũi trong.
-
Hắt hơi thành tràng.
-
Ngứa mũi.
-
Ngứa hoặc chảy nước mắt.
-
Triệu chứng tái diễn khi gặp bụi, phấn hoa, lông thú hoặc thay đổi môi trường.
thì cần nghĩ tới viêm mũi dị ứng thay vì cảm lạnh liên tục.
2. Viêm xoang do vi khuẩn
Theo AAP, viêm xoang do vi khuẩn có thể được nghĩ đến khi chảy mũi hoặc ho ban ngày kéo dài trên 10 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện, hoặc bệnh đang đỡ rồi đột ngột nặng trở lại.
Điều này khác với trường hợp trẻ vẫn còn chút nước mũi sau 10 ngày nhưng mỗi ngày đều tiến triển tốt hơn.
3. VA quá phát
VA nằm phía sau mũi. Khi VA quá phát hoặc viêm kéo dài, trẻ có thể nghẹt mũi dai dẳng, thở miệng, ngủ ngáy và thường xuyên có cảm giác nhiều dịch mũi.
Nếu trẻ sổ mũi kéo dài kèm ngủ ngáy, há miệng khi ngủ hoặc nghẹt mũi gần như quanh năm, nên được bác sĩ tai mũi họng đánh giá.
Chăm sóc trẻ sổ mũi tại nhà như thế nào?
Đối với cảm lạnh thông thường do virus, điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng và giúp trẻ dễ chịu trong thời gian cơ thể tự hồi phục.
Vệ sinh mũi đúng cách giúp trẻ giảm nghẹt mũi và dễ chịu hơn
Phụ huynh có thể:
-
Cho trẻ uống đủ nước và tiếp tục ăn uống phù hợp với tuổi.
-
Sử dụng nước muối sinh lý để làm loãng dịch mũi khi cần.
-
Với trẻ chưa biết xì mũi, có thể hút dịch nhẹ nhàng sau khi nhỏ nước muối, đặc biệt trước khi bú và trước khi ngủ.
-
Giữ môi trường tránh khói thuốc lá.
-
Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ.
Không nên hút mũi quá mạnh hoặc quá thường xuyên vì có thể làm niêm mạc mũi kích ứng.
Đặc biệt, kháng sinh không có tác dụng với cảm lạnh do virus và không nên tự sử dụng để “ngăn bệnh chuyển nặng”.
Khi nào trẻ sổ mũi cần đi khám?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu:
-
Khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực hoặc tím tái.
-
Trẻ bú kém rõ rệt, bỏ ăn hoặc có dấu hiệu mất nước.
-
Sốt kéo dài hoặc hết sốt rồi sốt trở lại.
-
Đau tai hoặc chảy dịch tai.
-
Triệu chứng kéo dài trên 10 ngày mà hoàn toàn không cải thiện.
-
Đang đỡ nhưng đột ngột nặng trở lại.
-
Sổ mũi kéo dài trên khoảng hai tuần hoặc thường xuyên tái diễn kèm nghẹt mũi, ngáy ngủ.
-
Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế sớm.
Trẻ sổ mũi kèm khó thở, sốt kéo dài hoặc triệu chứng nặng dần cần được đi khám
Trẻ sổ mũi lâu không đồng nghĩa với sức đề kháng quá yếu
Trẻ nhỏ thường sổ mũi nhiều và lâu hơn người lớn chủ yếu vì chưa có miễn dịch với nhiều virus, thường xuyên tiếp xúc với nguồn lây, các đợt cảm lạnh có thể nối tiếp nhau và khả năng tự làm sạch mũi còn hạn chế.
Một đợt cảm lạnh thông thường có thể mất 7-14 ngày mới cải thiện hoàn toàn. Vì vậy, thay vì vội sử dụng kháng sinh hoặc nhiều loại thuốc, phụ huynh nên quan sát diễn tiến của trẻ, chăm sóc mũi đúng cách và chú ý các dấu hiệu bất thường.
Quan trọng nhất không phải nước mũi kéo dài bao nhiêu ngày đơn thuần, mà là trẻ có đang cải thiện dần hay không và có xuất hiện dấu hiệu cảnh báo kèm theo hay không.
