Nhân viên văn phòng thường phải ngồi trước máy tính nhiều giờ mỗi ngày nên không ít người lo rằng thói quen này sẽ gây bệnh trĩ. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chưa cho thấy ngồi làm việc trên ghế là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất gây trĩ.
Nguy cơ đáng chú ý hơn thường đến từ táo bón, rặn mạnh, ngồi lâu trên bồn cầu, tiêu chảy kéo dài và những yếu tố làm tăng áp lực lên vùng hậu môn. Dù vậy, ít vận động vẫn có thể gián tiếp làm táo bón khó cải thiện và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Bệnh trĩ hình thành như thế nào?
Trong ống hậu môn có những cấu trúc gồm mạch máu, mô liên kết và cơ trơn, được gọi là đệm hậu môn. Đây là bộ phận bình thường, góp phần giúp hậu môn đóng kín và kiểm soát đại tiện.
Bệnh trĩ xuất hiện khi các đệm hậu môn phồng lên, dịch chuyển hoặc sa xuống, gây chảy máu, ngứa, khó chịu, đau hoặc xuất hiện búi ở hậu môn.
Theo hướng dẫn năm 2024 của Hiệp hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ, táo bón và các thói quen đại tiện bất thường như rặn mạnh, ngồi lâu hoặc đi ngoài quá thường xuyên có thể đóng vai trò đáng kể đối với bệnh trĩ có triệu chứng.
Các nghiên cứu khoa học không cho thấy mối liên hệ giữa ngồi lâu và bệnh trĩ
Ngồi làm việc nhiều có gây bệnh trĩ không?
Mối liên hệ giữa thời gian ngồi trong ngày và bệnh trĩ chưa hoàn toàn rõ ràng. Một nghiên cứu trên 2.813 người được nội soi đại tràng tầm soát không ghi nhận hoạt động thể chất ít là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc trĩ. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát tại một thời điểm nên không thể khẳng định ngồi lâu hoàn toàn vô hại hoặc có tác dụng bảo vệ.
Nói cách khác, chỉ riêng việc ngồi làm việc chưa đủ để kết luận một người sẽ bị trĩ. Nguy cơ còn chịu ảnh hưởng của:
-
Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài;
-
Phân khô cứng và thường xuyên phải rặn;
-
Thói quen ngồi lâu trên bồn cầu;
-
Chế độ ăn ít chất xơ;
-
Mang thai;
-
Tuổi cao, mô nâng đỡ hậu môn suy yếu;
-
Thường xuyên nâng vật nặng;
-
Một số tình trạng làm tăng áp lực trong ổ bụng.
Ngồi liên tục nhiều giờ vẫn không tốt cho sức khỏe. Ở một số người, ít vận động có thể góp phần làm nhu động ruột chậm hơn, từ đó khiến táo bón khó kiểm soát. Vì vậy, dân văn phòng vẫn nên đứng dậy và vận động đều đặn, nhưng không cần cho rằng chiếc ghế làm việc là “thủ phạm duy nhất” gây trĩ.
Vì sao ngồi lâu trên bồn cầu đáng lo hơn?
Khi ngồi trên bồn cầu, vùng mông không được nâng đỡ như khi ngồi trên ghế thông thường. Nếu người dùng tiếp tục ngồi để xem điện thoại, đọc tin hoặc cố rặn dù chưa có phân, các cấu trúc vùng hậu môn phải chịu áp lực lâu hơn.
NIDDK liệt kê ngồi lâu trên bồn cầu, rặn khi đại tiện, táo bón hoặc tiêu chảy mạn tính và chế độ ăn ít chất xơ trong nhóm yếu tố góp phần gây bệnh trĩ.
Ngồi lâu trong toilet sử dụng điện thoại là một yếu tố nguy cơ gây bệnh trĩ
Một nghiên cứu năm 2025 trên 125 người nội soi đại tràng ghi nhận người sử dụng điện thoại trong nhà vệ sinh thường ngồi lâu hơn và có khả năng phát hiện trĩ cao hơn 46% sau khi điều chỉnh một số yếu tố liên quan. Tuy nhiên, quy mô nghiên cứu còn nhỏ và thiết kế quan sát chỉ cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh điện thoại trực tiếp gây bệnh trĩ.
Điểm đáng lưu ý không nằm ở bản thân chiếc điện thoại, mà ở việc điện thoại khiến người dùng nấn ná trên bồn cầu lâu hơn cần thiết.
5 cách giảm nguy cơ bệnh trĩ cho dân văn phòng
1. Không biến nhà vệ sinh thành nơi giải trí
Khi có nhu cầu, hãy tập trung đại tiện và rời khỏi nhà vệ sinh sau khi hoàn tất. Không nên mang điện thoại, sách hoặc máy tính vào để tránh vô tình ngồi quá lâu.
Nếu đã ngồi vài phút nhưng không đi được, không nên tiếp tục cố rặn. Hãy đứng dậy, vận động nhẹ và thử lại khi cảm giác muốn đại tiện rõ hơn.
2. Giữ phân mềm bằng chế độ ăn đủ chất xơ
Chất xơ giúp giữ nước, tăng thể tích và làm phân dễ di chuyển hơn, nhờ đó giảm nhu cầu phải rặn. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.
Nguồn chất xơ phù hợp gồm:
-
Rau xanh và củ quả;
-
Lê, táo còn vỏ, cam và các loại quả mọng;
-
Đậu, đậu lăng và đậu gà;
-
Yến mạch, gạo lứt và ngũ cốc nguyên hạt;
-
Các loại hạt.
Nên tăng chất xơ từ từ. Tăng quá nhanh có thể gây đầy hơi, chướng bụng, đặc biệt ở người có đường ruột nhạy cảm.
Chất xơ rất quan trọng trong sức khỏe hệ tiêu hóa
3. Uống đủ nước theo nhu cầu
Nước giúp chất xơ phát huy tác dụng và hỗ trợ làm mềm phân. Tuy nhiên, không có một mức hai hoặc ba lít phù hợp với tất cả mọi người. Nhu cầu nước phụ thuộc vào thể trạng, mức vận động, thời tiết, chế độ ăn và bệnh nền.
Người đang ăn thêm chất xơ nên đồng thời uống đủ chất lỏng. Người mắc bệnh thận, suy tim hoặc phải hạn chế dịch cần thực hiện theo chỉ dẫn của bác sĩ, không tự ép uống thật nhiều nước.
4. Đứng dậy và vận động trong ngày
Vận động không phải phương pháp chữa khỏi búi trĩ, nhưng có thể hỗ trợ sức khỏe đường ruột và giảm tác động của lối sống ít vận động.
Dân văn phòng có thể:
-
Đứng dậy đi lại sau mỗi khoảng thời gian làm việc;
-
Đi bộ vào giờ nghỉ trưa;
-
Dùng cầu thang bộ khi phù hợp;
-
Tập giãn cơ hoặc vận động nhẹ tại bàn;
-
Duy trì tập luyện đều đặn trong tuần.
Không nhất thiết phải đứng lên chính xác sau mỗi 30 phút. Điều quan trọng là tránh ngồi bất động liên tục trong nhiều giờ và lựa chọn lịch vận động phù hợp với công việc.
5. Không nhịn đại tiện và không rặn mạnh
Nhịn đi ngoài khiến phân nằm trong đại tràng lâu hơn và bị hút thêm nước, từ đó trở nên khô cứng. Khi có nhu cầu, nên sắp xếp đi vệ sinh sớm.
Có thể thử đi ngoài khoảng 15-45 phút sau bữa sáng vì lúc này phản xạ co bóp đại tràng thường hoạt động mạnh hơn. Hai chân có thể đặt trên một chiếc ghế thấp để đầu gối cao hơn hông, người hơi nghiêng về phía trước và thả lỏng bụng.
Nếu thường xuyên phải rặn, cảm giác đi chưa hết hoặc phụ thuộc thuốc nhuận tràng, nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì cố chịu đựng.
Ngồi ghế cứng có làm trĩ nặng hơn không?
Hiện chưa có bằng chứng tốt cho thấy ghế cứng trực tiếp gây bệnh trĩ. Tuy nhiên, người đang có búi trĩ sưng đau có thể cảm thấy khó chịu hơn khi ngồi lâu trên bề mặt cứng.
Đệm ngồi có thể giúp giảm cảm giác tì đè, nhưng không làm búi trĩ biến mất và không thay thế việc điều trị táo bón, điều chỉnh thói quen đại tiện hoặc thăm khám chuyên khoa.
Dấu hiệu bệnh trĩ thường gặp
Trĩ nội có thể gây máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, bề mặt phân hoặc nhỏ xuống bồn cầu. Người bệnh cũng có thể cảm thấy búi sa ra ngoài sau khi đi tiêu.
Trĩ ngoại có thể gây ngứa, sưng hoặc đau vùng hậu môn. Nếu hình thành cục máu đông, búi trĩ ngoại có thể sưng tím và đau đột ngột.
Tuy nhiên, chảy máu hậu môn không phải lúc nào cũng do trĩ. Nứt kẽ hậu môn, viêm đại tràng, polyp và ung thư đại trực tràng cũng có thể gây ra máu trong hoặc sau khi đại tiện. Hướng dẫn ASCRS nhấn mạnh không nên tự động quy mọi trường hợp chảy máu trực tràng cho bệnh trĩ.
Khi nào cần đi khám?
Nên đi khám nếu gặp các dấu hiệu sau:
-
Chảy máu khi đại tiện hoặc máu trong phân;
-
Đau hậu môn dữ dội;
-
Búi sưng đau xuất hiện đột ngột;
-
Táo bón kéo dài hoặc ngày càng nặng;
-
Thay đổi thói quen đại tiện không rõ nguyên nhân;
-
Đau bụng, sốt, nôn hoặc sụt cân;
-
Phân đen hoặc chảy máu nhiều;
-
Triệu chứng không cải thiện sau khi điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt.
Bác sĩ cần thăm khám để phân biệt bệnh trĩ với nứt kẽ hậu môn và các bệnh lý đại trực tràng khác.
Kết luận
Ngồi làm việc nhiều giờ chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp chính gây bệnh trĩ. Tuy nhiên, ít vận động có thể gián tiếp làm táo bón khó cải thiện.
Những yếu tố cần quan tâm hơn là phân cứng, rặn mạnh, ngồi lâu trên bồn cầu và chế độ ăn thiếu chất xơ. Dân văn phòng có thể giảm nguy cơ bằng cách vận động xen kẽ, ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, không nhịn đại tiện và để điện thoại bên ngoài nhà vệ sinh.
