Trời trở lạnh, nhiều người vừa bước ra ngoài đã hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi. Ngược lại, những người thường xuyên ở phòng điều hòa hoặc trong môi trường hanh khô lại cảm thấy mũi khô rát, đóng vảy, thậm chí đôi lúc chảy máu.
Hai tình trạng tưởng trái ngược này thực tế đều liên quan đến khả năng thích nghi và điều hòa nhiệt - ẩm của niêm mạc mũi. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp chúng ta chăm sóc mũi phù hợp thay vì vội vàng cho rằng cứ chảy nước mũi là cảm cúm.
Vì sao trời lạnh lại dễ chảy nước mũi?
Trời lạnh có thể kích thích niêm mạc và làm tăng chảy nước mũi
Mũi không chỉ có nhiệm vụ dẫn khí. Trước khi không khí xuống phổi, niêm mạc mũi phải làm ấm, làm ẩm và lọc không khí.
Khi hít phải không khí lạnh, đặc biệt là lạnh và khô, niêm mạc mũi phải tăng cường hoạt động để đưa không khí về nhiệt độ và độ ẩm phù hợp. Lưu lượng máu tại niêm mạc thay đổi và tuyến tiết dịch hoạt động mạnh hơn. Kết quả là một số người xuất hiện:
-
Chảy nước mũi trong.
-
Nghẹt hoặc nặng mũi.
-
Hắt hơi.
-
Cảm giác buốt hoặc khó chịu trong mũi.
Các nghiên cứu sử dụng thử nghiệm tiếp xúc với không khí lạnh và khô cho thấy đây có thể là tác nhân kích thích rõ rệt ở những người có tăng phản ứng niêm mạc mũi, đặc biệt trong viêm mũi dị ứng và viêm mũi không dị ứng.
Hiện tượng này đôi khi được gọi đơn giản là “viêm mũi do lạnh”, nhưng thực chất không phải lúc nào cũng có tình trạng viêm theo nghĩa nhiễm trùng.
Chảy nước mũi khi trời lạnh không đồng nghĩa với cảm cúm
Nếu nước mũi xuất hiện ngay khi gặp lạnh rồi giảm khi trở lại môi trường ấm, không kèm sốt, đau họng hay mệt mỏi rõ rệt, nguyên nhân có thể đơn thuần là phản ứng của niêm mạc với sự thay đổi nhiệt độ.
Ngược lại, chảy nước mũi do nhiễm virus đường hô hấp thường đi kèm thêm một số triệu chứng như đau họng, ho, mệt mỏi, đau đầu hoặc sốt.
Viêm mũi dị ứng lại thường nổi bật với hắt hơi thành tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, đôi khi kèm ngứa hoặc chảy nước mắt.
Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào việc “có nước mũi” để xác định nguyên nhân.
Tại sao có người lại bị khô mũi vào mùa lạnh?
Khô mũi mùa lạnh gây cảm giác rát và khó chịu trong mũi
Mùa lạnh không phải nơi nào cũng có độ ẩm cao. Trong những ngày hanh khô hoặc khi sử dụng điều hòa, máy sưởi kéo dài, độ ẩm trong phòng có thể giảm đáng kể.
Không khí khô làm nước trên bề mặt niêm mạc mũi bốc hơi nhanh hơn. Khi lớp dịch nhầy bảo vệ bị mất nước, người bệnh có thể cảm thấy:
-
Khô và nóng rát trong mũi.
-
Ngứa hoặc khó chịu.
-
Dịch mũi đặc hơn.
-
Đóng vảy trong mũi.
-
Dễ chảy máu mũi khi ngoáy hoặc xì mạnh.
Niêm mạc mũi có một hệ thống lông chuyển cực nhỏ liên tục vận chuyển chất nhầy, bụi và tác nhân lạ ra ngoài. Nghiên cứu cho thấy hít không khí quá khô có thể làm tăng mất nước ở niêm mạc và làm chậm quá trình thanh thải nhầy – lông chuyển.
Đây cũng là lý do người thường xuyên ngồi trong phòng điều hòa có thể cảm thấy mũi khô mặc dù nhiệt độ không quá thấp.
Làm gì khi khô mũi, chảy nước mũi mùa lạnh?
1. Giữ ấm vùng mũi và đường thở
Giữ ấm vùng mũi giúp hạn chế kích thích đường thở khi trời lạnh
Khi ra ngoài trời lạnh, có thể dùng khẩu trang hoặc khăn phù hợp che vùng mũi, miệng. Không khí đi qua lớp che chắn sẽ bớt lạnh và giữ được một phần độ ẩm trước khi đi vào mũi.
Không cần đeo nhiều lớp khẩu trang nếu không cần thiết. Điều quan trọng là giữ ấm nhưng vẫn đảm bảo thông thoáng và dễ thở.
Người nhạy cảm với lạnh cũng nên hạn chế để gió lạnh hoặc luồng điều hòa thổi trực tiếp vào mặt.
2. Dùng nước muối để làm ẩm niêm mạc khi cần
Xịt nước muối giúp làm ẩm niêm mạc và giảm khó chịu do khô mũi
Nước muối sinh lý có thể giúp làm ẩm niêm mạc, làm loãng dịch và hỗ trợ loại bỏ bụi, chất tiết trong mũi.
Đối với tình trạng chủ yếu là khô mũi, dung dịch nước muối đẳng trương thường tạo cảm giác dễ chịu hơn. Nước muối ưu trương có thể hỗ trợ giảm một số triệu chứng mũi trong một số bệnh lý, nhưng cũng dễ gây cảm giác xót hoặc kích ứng hơn ở một số người.
Không nhất thiết phải xịt mũi liên tục nếu mũi hoàn toàn bình thường.
3. Nếu rửa mũi, đặc biệt chú ý nguồn nước
Với các dụng cụ rửa mũi lượng lớn, không nên sử dụng trực tiếp nước máy để pha dung dịch.
Nên sử dụng:
-
Nước cất.
-
Nước vô trùng.
-
Hoặc nước đã đun sôi rồi để nguội theo hướng dẫn.
Đây là nguyên tắc an toàn quan trọng vì một số vi sinh vật có thể tồn tại trong nước máy dù nước vẫn an toàn để uống. Khi đưa trực tiếp vào hốc mũi và xoang, nguy cơ nhiễm trùng tuy hiếm nhưng có thể nghiêm trọng.
Dụng cụ rửa mũi cũng cần được vệ sinh và để khô sau mỗi lần sử dụng.
4. Kiểm soát độ ẩm trong phòng
Nếu phòng quá khô, có thể cân nhắc sử dụng máy tạo ẩm. Tuy nhiên, không nên tạo độ ẩm quá cao.
Mức độ ẩm trong nhà khoảng 30–50% thường được xem là khoảng phù hợp để vừa hạn chế tình trạng quá khô vừa giảm nguy cơ phát triển nấm mốc; độ ẩm kéo dài trên 60% có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nấm phát triển.
Nếu sử dụng máy tạo ẩm, cần vệ sinh thường xuyên. Thiết bị chứa nước không được làm sạch có thể trở thành nơi tích tụ vi sinh vật và phát tán chúng vào không khí.
5. Uống đủ nước
Cơ thể đủ nước giúp duy trì độ ẩm của các bề mặt niêm mạc và giúp dịch tiết bớt đặc.
Không cần cố uống lượng nước quá lớn chỉ để chữa khô mũi. Nên uống theo nhu cầu cơ thể, tăng thêm khi vận động, sốt hoặc mất nước nhiều.
6. Tránh ngoáy mũi và xì mũi quá mạnh
Khi niêm mạc đang khô, các mao mạch nhỏ ở vùng trước vách ngăn mũi dễ bị tổn thương.
Ngoáy mũi, bóc vảy hoặc xì mạnh có thể làm rách niêm mạc và gây chảy máu. Nếu trong mũi có nhiều vảy khô, nên làm ẩm trước thay vì cố bóc ra.
Người bị viêm mũi dị ứng, viêm xoang cần lưu ý gì?
Thời tiết lạnh không trực tiếp gây ra tất cả các trường hợp viêm xoang. Tuy nhiên, sự thay đổi nhiệt độ, không khí khô hoặc các tác nhân môi trường có thể làm triệu chứng mũi rõ hơn ở những người vốn có niêm mạc nhạy cảm.
Nếu có viêm mũi dị ứng, việc kiểm soát dị nguyên vẫn rất quan trọng. Không nên chỉ tập trung vào giữ ấm mà bỏ qua các yếu tố như bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc hoặc lông thú.
Đối với viêm mũi xoang, rửa mũi bằng nước muối là một trong những biện pháp hỗ trợ đã được sử dụng rộng rãi và có bằng chứng giúp cải thiện triệu chứng ở nhiều nhóm bệnh nhân.
Nếu đang sử dụng thuốc xịt mũi chứa corticoid, thuốc kháng histamine hoặc các thuốc khác, nên dùng đúng hướng dẫn thay vì tự ý tăng liều mỗi khi thời tiết thay đổi.
Khi nào khô mũi, chảy nước mũi cần đi khám?
Chảy nước mũi thoáng qua khi trời lạnh thường không đáng lo. Tuy nhiên, nên đi khám nếu:
-
Nghẹt hoặc chảy nước mũi kéo dài nhiều tuần.
-
Triệu chứng thường xuyên ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt.
-
Đau nhiều vùng mặt, quanh mắt hoặc trán.
-
Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
-
Chảy máu mũi tái diễn nhiều lần.
-
Mũi đóng vảy, đau rát kéo dài.
-
Dịch mũi có mùi hôi hoặc chỉ xuất hiện dai dẳng một bên.
-
Chảy mũi, hắt hơi tái diễn mỗi khi gặp lạnh và ngày càng rõ.
Những trường hợp này cần được đánh giá để phân biệt viêm mũi dị ứng, viêm mũi không dị ứng, viêm mũi xoang hoặc các bất thường khác ở mũi.
Chăm sóc đúng giúp mũi thích nghi tốt hơn với mùa lạnh
Khô mũi và chảy nước mũi khi trời lạnh có thể xuất phát từ hai cơ chế khác nhau nhưng đều liên quan đến sự thay đổi môi trường quanh niêm mạc mũi. Không khí lạnh có thể kích thích tăng tiết và nghẹt mũi, trong khi không khí quá khô lại làm mất nước trên bề mặt niêm mạc.
Giữ ấm hợp lý, tránh luồng gió lạnh trực tiếp, duy trì độ ẩm phòng phù hợp và sử dụng nước muối đúng cách có thể giúp giảm phần lớn cảm giác khó chịu.
Quan trọng hơn, nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, không nên chỉ quy nguyên nhân cho “trời lạnh” mà cần tìm hiểu xem có viêm mũi dị ứng, viêm mũi không dị ứng hay bệnh lý mũi xoang đi kèm hay không.
