Nghẹt mũi là triệu chứng rất thường gặp khi cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc khi niêm mạc mũi bị kích thích bởi không khí khô, bụi, mùi hóa chất. Nhiều người có thói quen khịt mũi liên tục để cố “kéo cho thông”, nhưng thực tế lại thấy mũi càng bít, đầu nặng hơn, dịch vướng xuống họng và cảm giác khó chịu kéo dài.
Điều này xảy ra vì nghẹt mũi không chỉ do nước mũi. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính là niêm mạc mũi bị viêm và sưng nề, làm lòng mũi hẹp lại. Khi khịt mũi lặp đi lặp lại, bạn không giải quyết được gốc vấn đề mà còn có thể làm dịch nhầy bị kéo ra sau, niêm mạc bị kích thích thêm và triệu chứng kéo dài hơn.
1. Nghẹt mũi là gì?
Vì sao càng khịt mũi càng nghẹt do niêm mạc mũi sưng nề và dịch nhầy ứ đọng
Nghẹt mũi là tình trạng luồng không khí đi qua mũi bị cản trở, khiến người bệnh cảm thấy khó thở bằng mũi, phải há miệng để thở, ngủ không ngon, khô họng hoặc nặng đầu. Nhiều người nghĩ nghẹt mũi chỉ do “nhiều nước mũi”, nhưng trên thực tế, phù nề niêm mạc mũi mới là yếu tố quan trọng gây bít tắc trong đa số trường hợp. Khi niêm mạc viêm, các mạch máu trong mũi giãn ra, mô phù lên và tiết nhiều dịch hơn, làm đường thở trong hốc mũi bị thu hẹp.
Nghẹt mũi có thể xuất hiện cấp tính trong vài ngày khi bị cảm lạnh, hoặc kéo dài, tái đi tái lại trong viêm mũi dị ứng, viêm mũi không dị ứng, viêm xoang mạn, lệch vách ngăn mũi hoặc do lạm dụng thuốc xịt thông mũi.
2. Vì sao càng khịt mũi càng nghẹt?
Khịt mũi không làm mũi sạch thật sự
Khịt mũi là động tác hít mạnh qua mũi để “kéo” dịch nhầy vào trong. Cảm giác thông thoáng có thể xuất hiện trong vài giây, nhưng dịch lại không được đưa ra ngoài. Thay vào đó, một phần dịch có thể bị kéo ra phía sau mũi - họng, tạo nên hiện tượng chảy dịch mũi sau. Khi đó, người bệnh dễ có cảm giác vướng họng, phải hắng giọng, ho khan hoặc khó chịu ở cổ họng, nhất là khi nằm.
Niêm mạc mũi bị kích thích nhiều hơn
Khi niêm mạc mũi đang viêm hoặc phù nề, việc khịt mạnh nhiều lần làm luồng khí đi qua mũi với áp lực lớn hơn, dễ khiến niêm mạc bị kích ứng thêm. Hậu quả là mũi càng sung huyết, phù nề hơn và cảm giác nghẹt lại rõ hơn. Nói cách khác, bạn đang cố xử lý triệu chứng bằng một hành động có thể làm chính niêm mạc đang tổn thương bị kích thích thêm.
Dịch nhầy đặc, khô càng khó thoát
Trong môi trường điều hòa lạnh, khô, hoặc khi cơ thể thiếu nước, dịch nhầy trong mũi có xu hướng đặc hơn, bám dính hơn. Lúc này, khịt mũi thường không giúp lấy dịch ra ngoài mà chỉ tạo cảm giác khó chịu, làm người bệnh phải khịt lặp đi lặp lại. Rửa mũi bằng nước muối đúng cách thường hữu ích hơn vì giúp làm loãng dịch và hỗ trợ làm sạch khoang mũi.
Tạo vòng luẩn quẩn khó dứt
Nghẹt mũi khiến người bệnh khịt mũi. Sau khi khịt, có thể thấy “dễ chịu giả” trong chốc lát, nhưng mũi nhanh chóng nghẹt trở lại vì niêm mạc vẫn sưng, dịch vẫn còn và thậm chí đã bị kéo ngược ra sau. Kết quả là người bệnh lại khịt tiếp, tạo thành một vòng lặp khiến triệu chứng kéo dài. Đây là lý do nhiều người cảm thấy càng khịt càng nghẹt.
3. Những nguyên nhân thường gặp gây nghẹt mũi
Cảm lạnh, viêm mũi do virus
Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Người bệnh thường có nghẹt mũi kèm chảy mũi, hắt hơi, đau họng hoặc mệt mỏi. Trong giai đoạn này, niêm mạc mũi bị viêm do virus nên phù nề và tăng tiết dịch, khiến thở bằng mũi khó hơn.
Viêm mũi dị ứng
Viêm mũi dị ứng thường gây ngứa mũi, hắt hơi từng tràng, chảy mũi trong, nghẹt mũi và có thể kèm ngứa mắt, chảy nước mắt. Triệu chứng hay bùng lên khi tiếp xúc bụi nhà, lông thú, phấn hoa, nấm mốc hoặc các dị nguyên khác. Với nhóm này, điều trị không chỉ dừng ở làm sạch mũi mà còn cần tránh dị nguyên và nhiều trường hợp phải dùng corticosteroid xịt mũi để kiểm soát viêm.
Viêm mũi không dị ứng
Một số người bị nghẹt mũi do thay đổi thời tiết, mùi hóa chất, khói thuốc, không khí lạnh, thức ăn cay, nội tiết hoặc các yếu tố kích thích khác mà không phải do dị ứng thực sự. Tình trạng này được xếp vào nhóm viêm mũi không dị ứng. Người bệnh có thể nghẹt mũi kéo dài, chảy mũi hoặc chảy dịch sau mũi, nhưng xét nghiệm dị ứng không phát hiện nguyên nhân dị nguyên rõ ràng.
Viêm xoang
Khi nghẹt mũi đi kèm đau vùng mặt, nặng trán, đau gò má, đau tăng khi cúi đầu, dịch mũi đặc hoặc có mùi, bác sĩ có thể nghĩ đến viêm xoang. Viêm xoang có thể xảy ra sau nhiễm virus đường hô hấp trên hoặc trên nền viêm mũi dị ứng kéo dài.
Lạm dụng thuốc xịt co mạch thông mũi
Các thuốc xịt co mạch như oxymetazoline có thể giúp thông mũi tạm thời, nhưng chỉ nên dùng ngắn ngày. Nếu dùng kéo dài hơn khuyến cáo, người bệnh có nguy cơ bị nghẹt dội ngược hay viêm mũi do thuốc, nghĩa là càng xịt càng phụ thuộc và càng khó thở bằng mũi khi ngừng thuốc.
Nguyên nhân cấu trúc hoặc kéo dài
Nghẹt mũi một bên kéo dài, tái đi tái lại hoặc không đáp ứng với chăm sóc thông thường có thể liên quan đến lệch vách ngăn, polyp mũi, cuốn mũi quá phát hoặc các bất thường khác trong hốc mũi. Những trường hợp này cần được khám Tai Mũi Họng để đánh giá trực tiếp.
4. Dấu hiệu đi kèm cho thấy bạn đang khịt mũi sai cách
Nếu bạn có những biểu hiện sau đây, khả năng cao việc khịt mũi đang không giúp cải thiện thực sự mà còn làm khó chịu hơn:
-
Cảm giác dịch tụt xuống họng, hay hắng giọng;
-
Nghẹt mũi dai dẳng dù khịt liên tục;
-
Nặng đầu, bí vùng mũi - mặt;
-
Khô mũi, rát họng, đóng vảy trong mũi;
-
Ho về đêm hoặc khàn tiếng do dịch mũi chảy sau.
5. Cách xử lý đúng khi bị nghẹt mũi
Xì mũi đúng cách
Hướng dẫn xì mũi đúng cách khi bị nghẹt mũi để tránh làm mũi tắc nặng hơn
Thay vì khịt mạnh, nên xì mũi nhẹ từng bên. Bịt một bên mũi, xì nhẹ bên còn lại, sau đó đổi bên. Không nên xì cùng lúc cả hai bên hoặc xì quá mạnh vì có thể làm tăng áp lực trong hốc mũi và khiến niêm mạc bị kích thích thêm. Khi dịch quá đặc, nên làm loãng trước rồi mới xì.
Rửa mũi hoặc xịt rửa bằng nước muối đúng cách
Rửa mũi đúng cách giúp làm loãng dịch nhầy và hỗ trợ giảm nghẹt mũi
Rửa mũi bằng dung dịch nước muối có thể giúp làm loãng dịch nhầy, hỗ trợ làm sạch bụi, chất tiết và cải thiện cảm giác nghẹt, đặc biệt khi nghẹt do cảm lạnh, dị ứng hoặc không khí khô. Dung dịch dùng để rửa mũi cần phù hợp và không gây kích ứng niêm mạc. Đây là biện pháp hỗ trợ khá phổ biến trong chăm sóc triệu chứng.
Giữ ẩm niêm mạc mũi
Uống đủ nước, hạn chế ngồi điều hòa quá lạnh hoặc quá khô, có thể dùng máy tạo ẩm nếu môi trường trong phòng quá hanh. Khi niêm mạc bớt khô, dịch nhầy ít đặc lại hơn và việc làm sạch mũi cũng dễ hơn.
Điều chỉnh tư thế ngủ
Nghẹt mũi thường nặng hơn về đêm vì tư thế nằm làm sung huyết niêm mạc tăng lên. Kê gối cao vừa phải có thể giúp giảm cảm giác bít tắc khi ngủ. Đồng thời, nên giữ phòng ngủ sạch bụi và không quá lạnh nếu bạn có cơ địa dị ứng hoặc viêm mũi kéo dài.
Tránh yếu tố kích thích
Khói thuốc lá, nước hoa đậm, hóa chất tẩy rửa, bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột đều có thể làm nghẹt mũi nặng hơn ở người nhạy cảm. Kiểm soát môi trường sống là phần rất quan trọng, đặc biệt với người bị viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi không dị ứng.
Dùng thuốc đúng chỉ định
Với viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc triệu chứng ảnh hưởng chất lượng sống, corticosteroid xịt mũi thường được xem là nhóm điều trị hiệu quả hàng đầu. Thuốc kháng histamine có thể phù hợp nếu nổi bật là hắt hơi, ngứa mũi, chảy mũi trong. Thuốc xịt co mạch chỉ nên dùng ngắn ngày theo hướng dẫn, không tự ý kéo dài nhiều ngày liên tiếp.
6. Những điều nên tránh khi bị nghẹt mũi
Khi mũi đang viêm và phù nề, bạn nên tránh các thói quen sau:
-
Khịt mũi liên tục để “kéo cho thông”;
-
Xì mũi quá mạnh hoặc quá nhiều lần;
-
Để phòng ngủ quá lạnh, quá khô;
-
Uống quá ít nước;
-
Tự ý dùng thuốc xịt co mạch kéo dài;
-
Chủ quan với nghẹt mũi một bên hoặc nghẹt kéo dài nhiều ngày không đỡ.
7. Khi nào cần đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng?
Các dấu hiệu nghẹt mũi kéo dài cần đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng
Bạn nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:
-
Nghẹt mũi kéo dài trên 10 đến 14 ngày không cải thiện;
-
Nghẹt mũi một bên kéo dài hoặc tái phát nhiều lần;
-
Đau vùng mặt, đau trán, đau gò má, đau tăng khi cúi đầu;
-
Sốt cao, mệt nhiều;
-
Dịch mũi đặc, có mùi hôi hoặc lẫn máu;
-
Ho dai dẳng, khàn tiếng kéo dài do dịch chảy sau mũi;
-
Phải phụ thuộc thuốc xịt thông mũi mới dễ thở;
-
Khó thở, nuốt khó hoặc có dấu hiệu nặng toàn thân.
8. Cách phòng ngừa nghẹt mũi tái phát
Để hạn chế nghẹt mũi tái phát, bạn nên duy trì những thói quen sau:
-
Giữ ẩm mũi – họng khi làm việc trong phòng điều hòa;
-
Uống đủ nước trong ngày;
-
Xịt rửa hoặc vệ sinh mũi đúng cách khi cần;
-
Tránh khói thuốc và mùi kích ứng mạnh;
-
Vệ sinh phòng ngủ, chăn ga, rèm cửa định kỳ nếu có cơ địa dị ứng;
-
Không tự ý lạm dụng thuốc xịt co mạch;
-
Điều trị sớm viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang nếu triệu chứng tái đi tái lại.
9. Câu hỏi thường gặp
Khịt mũi có gây viêm xoang không?
Khịt mũi không phải là nguyên nhân trực tiếp duy nhất gây viêm xoang. Tuy nhiên, thói quen khịt mũi liên tục có thể làm dịch không thoát ra ngoài hiệu quả, khiến cảm giác nghẹt kéo dài và làm người bệnh khó chịu hơn. Nếu tình trạng viêm mũi, dị ứng hoặc nhiễm trùng kéo dài không được kiểm soát, nguy cơ viêm xoang sẽ tăng lên.
Vì sao nghẹt mũi về đêm nặng hơn?
Ban đêm, tư thế nằm khiến máu dồn về niêm mạc mũi nhiều hơn, làm tăng sung huyết và bít tắc. Ngoài ra, phòng ngủ lạnh, khô hoặc có bụi mạt, lông thú cũng có thể làm nghẹt mũi rõ hơn ở người có cơ địa dị ứng.
Dùng thuốc xịt thông mũi bao lâu là an toàn?
Thuốc xịt co mạch như oxymetazoline chỉ phù hợp dùng ngắn ngày để giảm nghẹt tạm thời. Dùng kéo dài có thể gây nghẹt dội ngược, khiến mũi càng phụ thuộc thuốc. Vì vậy, không nên tự ý dùng nhiều ngày liên tiếp nếu không có chỉ định y tế.
Làm sao bỏ thói quen khịt mũi?
Cách tốt nhất là thay thế khịt mũi bằng xử trí đúng nguyên nhân: làm loãng dịch, rửa mũi đúng cách, xì mũi nhẹ từng bên, giữ ẩm không khí và kiểm soát dị ứng nếu có. Khi mũi bớt nghẹt thật sự, nhu cầu khịt mũi cũng sẽ giảm dần.
Càng khịt mũi càng nghẹt là tình trạng rất thường gặp, nhất là khi niêm mạc mũi đang viêm, phù nề hoặc dịch nhầy quá đặc. Khịt mũi có thể tạo cảm giác thông tạm thời nhưng không làm sạch mũi thực sự, thậm chí còn kéo dịch ra sau họng và làm kích ứng niêm mạc nhiều hơn. Cách xử lý đúng là xì mũi nhẹ đúng cách, rửa mũi phù hợp, giữ ẩm niêm mạc, tránh yếu tố kích thích và đi khám khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.
|
Xịt mũi tràm trà DkNasal nồng độ muối 2,3%
|
